Een goedkoper vliegticket kan na twee uur zoeken weinig opleveren

In het kort

Een goedkoper vliegticket levert minder op wanneer vergelijken veel tijd kost en extra kosten pas later zichtbaar worden. De ACM vraagt op 28 september om meer duidelijkheid over computergestuurde prijzen, na onderzoek naar de luchtvaart. Vier tickets met samen 80 euro korting leveren in het rekenvoorbeeld hieronder nog 40 euro op na extra kosten, maar niets meer als twee uur zoeken ook 40 euro waard is. Dat betekent niet dat vergelijken zinloos is: vooral flexibiliteit, de uiteindelijke totaalprijs en de waarde van de zoektijd bepalen de uitkomst.

Een prijs die na een nieuwe zoekopdracht hoger is, wekt gemakkelijk de indruk dat de aanbieder de belangstelling van die ene reiziger heeft herkend. Toch kunnen in de tussentijd ook andere stoelen zijn verkocht of verwachtingen over de vraag zijn veranderd. Het onderscheid is wezenlijk: een prijs die voor iedereen op hetzelfde moment verandert, is iets anders dan een prijs die op een persoonlijk profiel wordt afgestemd.

In haar nieuwe publicatie over computergestuurde prijzen pleit de Autoriteit Consument & Markt voor meer transparantie. Het bijbehorende marktonderzoek is een conceptrapport, waarop tot 9 november 2026 kan worden gereageerd. Er is dus een oproep tot verbetering, geen nieuw verbod op wisselende ticketprijzen. Voor reizigers en beleggers gaat de discussie over dezelfde vraag: hoeveel van een slimmer verkoopsysteem komt bij de klant terecht?

Omslagfoto: ACM-voorzitter Martijn Snoep, rechts, met Teresa Ribera in Brussel op 15 september 2025. Archieffoto van Xavier Lejeune, Europese Commissie. © European Union, 2025, CC BY 4.0, via Wikimedia Commons.

De prijs volgt de vraag en niet noodzakelijk de persoon

Een vliegtuigstoel die bij vertrek leeg blijft, kan de volgende dag niet alsnog worden verkocht. Tegelijk wil een maatschappij haar stoelen niet te vroeg goedkoop weggeven als later reizigers komen die meer willen betalen. Een prijsalgoritme, een rekenmodel dat prijzen aanpast, helpt die twee belangen tegen elkaar af te wegen. Het probeert de opbrengst van de beschikbare capaciteit te vergroten.

Het luchtvaartonderzoek van de ACM beschrijft hoe maatschappijen een verwachte bezetting volgen. Verkoopt een vlucht sneller dan voorzien, dan kan de prijs omhoog. Loopt de verkoop achter, dan kan de prijs dalen of minder snel stijgen. Ook vertrekdatum, route en andere vluchten binnen een netwerk tellen mee. De bezettingsgraad alleen is dus geen volledige verklaring voor een individuele prijs.

De ACM analyseerde ruim 14 miljoen transacties voor 155.417 vluchten op 56 geselecteerde routes, voor vluchten uitgevoerd van juli 2022 tot juli 2025. Het ging om verkoop aan consumenten die in Nederland wonen. Voor een standaardticket op een vlucht werden gemiddeld 30 tot 35 verschillende prijzen betaald gedurende de verkoopperiode. Dat zijn geen 35 aanbiedingen die gelijktijdig aan verschillende bezoekers werden getoond. Het standaardticket is hier economy, inclusief belastingen en luchthavenkosten en met de goedkoopste of minst uitgebreide extra diensten.

In de onderzochte luchtvaartpraktijk vond de ACM geen aanwijzingen dat eerdere zoekopdrachten de basisprijs persoonlijk verhogen. Personalisatie bleef beperkt, bijvoorbeeld tot persoonlijke kortingen en loyaliteitsaanbiedingen. Dat is geen bewijs dat elke website altijd hetzelfde werkt. Het betekent wel dat een hogere prijs bij een tweede bezoek op zichzelf geen bewijs is dat de aanbieder de bezoeker persoonlijk duurder laat betalen.

Onzekerheid kost vooral mensen met weinig speelruimte

Het consumentenonderzoek dat de ACM publiceerde laat zien hoe anders reizigers dit kunnen ervaren. Van de ondervraagden denkt 46 procent dat eerdere zoekopdrachten veel invloed hebben op de ticketprijs; 25 procent denkt dat van het gebruikte apparaat. Dit zijn opvattingen over prijsstelling, geen metingen van daadwerkelijke prijsverschillen tussen apparaten of bezoekers.

De enquête werd gehouden van 13 tot en met 24 oktober 2025 onder 1.090 Nederlanders van 18 tot en met 80 jaar die in de voorafgaande twaalf maanden zelf een vliegticket voor privégebruik hadden geboekt. De publicatie van vandaag maakt die antwoorden niet tot een nieuwe meting uit september 2026. Mensen die niet vlogen of niet zelf boekten, vallen buiten deze onderzoeksgroep.

Binnen die groep zoeken mensen met meer financiële stress vaker verder en zijn zij minder tevreden over de prijs die zij uiteindelijk betalen. Daaruit volgt niet dat algoritmes die stress hebben veroorzaakt. Wel maakt het duidelijk waarom onbegrijpelijke prijzen ongelijk kunnen uitpakken. Wie weinig financiële ruimte heeft, heeft meer belang bij een kleine besparing. Wie vastzit aan schoolvakanties of een specifieke vertrekdag, kan tegelijk minder gemakkelijk uitwijken.

Een flexibele reiziger kan een rustige dag kiezen en profiteren van een lagere prijs. Een gezin met vaste vakantiedata kan die mogelijkheid missen. En iemand die onverwacht moet reizen, heeft minder tijd om aanbiedingen af te wachten. Dat zijn verschillen in omstandigheden en keuzevrijheid, ook wanneer de maatschappij helemaal geen persoonlijk inkomensprofiel gebruikt.

Van 80 euro korting blijft na kosten en zoektijd weinig over

Neem een rekenvoorbeeld met vier tickets van 250 euro. Een alternatief kost 230 euro per ticket. Alle ticketbedragen zijn veronderstelde consumentenprijzen inclusief belastingen. De bruto korting is vier maal 20 euro, dus 80 euro. Stel dat hetzelfde reisgezelschap bij het alternatief samen 40 euro meer kwijt is aan benodigde bagage en boekingskosten. De netto besparing in geld is dan 80 min 40, oftewel 40 euro per boeking.

Kost het vinden en controleren van dat alternatief twee uur, en waardeert het huishouden die tijd op 20 euro per uur, dan resteert economisch 40 min twee maal 20, dus nul euro. Die laatste 40 euro is geen afschrijving van de bankrekening en ook geen automatisch misgelopen loon. Het is een eigen waardering van vrije tijd. Op zo’n denkbeeldige tijdspost passen we geen inkomstenbelasting toe. Bruto en netto slaan hier op de besparing vóór en na kosten, niet op een bruto of netto salaris.

Bij vier vergelijkbare boekingen in een jaar is de besparing in geld 160 euro, gemiddeld 13,33 euro per maand. Daar staan acht zoekuren tegenover, in dit voorbeeld eveneens 160 euro waard. Wie zoeken leuk vindt of zijn tijd op nul waardeert, houdt economisch wél die 160 euro over. Wie voor één ticket dezelfde twee uur nodig heeft, heeft juist minder ruimte om de zoektijd terug te verdienen. Gezamenlijk boeken kan de opbrengst van één vergelijking over meer tickets verdelen.

De rekensom veronderstelt dat vertrekplaats, reistijd, voorwaarden en gewenste bagage verder gelijkwaardig zijn. Een goedkoper vliegveld met een duurdere treinreis of een ongunstige aankomsttijd kan de uitkomst veranderen. Ook is een gevonden korting niet gegarandeerd totdat de boeking is afgerond. De nuttigste vergelijking is daarom die tussen complete reizen, niet tussen twee opvallende vanafprijzen.

Welke korting maakt verder zoeken de moeite waard

Draai de vraag om. Hoeveel goedkoper moet elk ticket worden als een huishouden na alle kosten én tijd nog 20 euro voordeel wil overhouden? Met vier tickets, 40 euro extra kosten en twee uur zoeken tegen 20 euro per uur is minstens 100 euro totale korting nodig. De formule is: gewenste winst plus extra kosten plus tijdswaarde, gedeeld door het aantal tickets. Hier is dat (20 + 40 + 2 × 20) / 4 = 25 euro per ticket.

Bij precies 20 euro korting per ticket is dit huishouden alleen quitte inclusief tijd. Voor 20 euro extra voordeel moet de prijs dus van 250 naar hoogstens 225 euro. Voor iemand die nog moet beginnen met vergelijken, helpt zo’n grens bepalen hoeveel inspanning redelijk is. Al bestede tijd is daarna een ander verhaal: die komt niet terug. De beslissing om nóg een halfuur te zoeken moet afhangen van wat dat extra halfuur waarschijnlijk toevoegt, niet van de behoefte eerdere zoekuren goed te maken.

Daar zit ook de beperking. Niemand kent vooraf de volgende aanbieding. Deze grens berekent wat nodig is, niet hoe groot de kans is dat die korting verschijnt. Het ACM-onderzoek geeft evenmin een gegarandeerde beste boekingsdag voor iedere vlucht. Een gemiddeld prijsverloop over veel routes kan een beslissing over één concrete reis niet overnemen.

Minder zoeken kan in drie jaar 240 euro verschil maken

Voor 2027, 2028 en 2029 kunnen we het effect van duidelijkere prijsinformatie doorrekenen zonder toekomstige ticketprijzen te voorspellen. De peildatum is 28 september 2026. We nemen elk jaar vier boekingen met vier tickets, telkens 80 euro bruto korting, 40 euro extra kosten en een tijdswaarde van 20 euro per uur. Alle bedragen blijven nominaal gelijk; inflatie, rente en veranderend reisgedrag zijn buiten beschouwing gelaten.

In het basisscenario kost vergelijken jaarlijks twee uur per boeking. De jaarlijkse uitkomst inclusief tijd is vier maal (80 min 40 min 2 × 20), dus nul euro in alle drie jaren. In het gunstige alternatief maken duidelijkere totaalprijzen en voorwaarden zoeken gemakkelijker: anderhalf uur in 2027, één uur in 2028 en een halfuur in 2029. De jaarlijkse voordelen worden dan 40, 80 en 120 euro. Samen is dat 240 euro over drie jaar, bovenop de nul van het basisscenario.

In het ongunstige alternatief kost vergelijken juist steeds meer tijd: tweeënhalf, drie en drieënhalf uur per boeking. Met dezelfde formule volgen jaarlijkse uitkomsten van min 40, min 80 en min 120 euro, samen min 240 euro. In alle drie scenario’s blijft de besparing op de bankrekening 160 euro per jaar. Alleen de tijdsrekening verandert. Dit zijn voorwaardelijke rekenvoorbeelden, geen voorspellingen van het ACM-beleid en geen gemeten gemiddelde voor Nederlandse huishoudens.

Een vaste prijs is geen garantie op een betere deal

Het sterkste bezwaar tegen kritiek op wisselende prijzen is dat een maatschappij met één vaste prijs ook ongunstiger kan uitkomen voor reizigers. Goedkope stoelen op rustige momenten kunnen verdwijnen, terwijl lege stoelen minder opbrengst genereren. Een systeem dat capaciteit beter verkoopt, kan zowel de maatschappij als prijsgevoelige reizigers helpen. De relevante vergelijking is daarom niet met de laagste prijs die ooit ergens zichtbaar was, maar met het aanbod en de prijzen die zonder dat systeem zouden bestaan.

Voor beleggers is hogere omzet per beschikbare stoel aantrekkelijk, maar hoeveel voordeel bij klanten belandt hangt ook af van concurrentie en uitwijkmogelijkheden. Een efficiënter algoritme alleen bewijst geen lagere gemiddelde prijs. Wie marktpositie en winstgevendheid van een prijsvechter wil verbinden, kan verder lezen in Kan je beter Ryanair aandelen kopen of de goedkope vliegtickets?.

Duidelijkere totaalprijzen en uitleg over welke gegevens de prijs beïnvloeden zijn een logische verbetering. Ze kunnen onnodige zoekrondes beperken zonder goedkope rustige vluchten onmogelijk te maken. Een algemeen verbod op dynamische prijzen volgt niet uit deze bevindingen. Dat oordeel zou veranderen als gecontroleerde vergelijkingen aantonen dat persoonlijke profielen structureel tot hogere basisprijzen leiden, of als betere transparantie de zoektijd niet verlaagt en consumenten aantoonbaar slechter af blijven. Tot die tijd is de praktische maatstaf eenvoudig: beoordeel het complete aanbod, en laat ook de tijd die vergelijken kost meetellen.