Duitsland koopt extra gas en daarmee ook het prijsrisico

In het kort

Duitsland laat staatsenergiebedrijf SEFE extra gas inkopen, terwijl opslag voor handelaren onvoldoende aantrekkelijk kan zijn. Een reserve helpt bij een verstoring, maar kost geld zolang het gas moet worden gekocht, gefinancierd en bewaard. De aankoopprijs is daarbij niet hetzelfde als het uiteindelijke verlies, omdat de voorraad later nog verkocht kan worden. Voor Nederlandse huishoudens en bedrijven telt vooral of die extra buffer de Europese wintermarkt minder kwetsbaar maakt.

SEFE bevestigde op 30 september aan de pers dat het Duitse ministerie opdracht heeft gegeven uiterlijk 15 december acht terawattuur gas te kopen en op te slaan. Die bevestiging staat in het bericht van persbureau dpa. De ministeriële opdracht is daarmee concreter dan een algemene oproep aan bedrijven om hun voorraden aan te vullen. Acht terawattuur, afgekort TWh, is acht miljoen megawattuur. Hoeveel dagen extra zekerheid dat oplevert, hangt af van het tekort dat moet worden overbrugd.

De economische vraag is waarom de overheid moet aandringen op iets dat op het eerste gezicht vanzelfsprekend lijkt. Wie in de winter gas nodig heeft, koopt toch vooraf een voorraad? Alleen als de verwachte opbrengst de aankoop, opslag en financiering dekt. Een samenleving kan ondertussen belang hebben bij reserves die voor één onderneming niet rendabel zijn. Precies dat verschil maakt de Duitse stap ook buiten Duitsland relevant.

De winterprijs moet meer betalen dan alleen het gas

Gasopslag verplaatst aanbod door de tijd. Een handelaar koopt gas, reserveert ruimte en verkoopt of levert later. Het verschil tussen zomer- en winterprijzen heet de seizoensspread. Bij een ruime spread kan opslag aantrekkelijk zijn. Als gas nu al duur is en de winterprijs nauwelijks hoger ligt, verdampt die beloning. Bovendien staat het aankoopbedrag maanden vast, terwijl rente en opslagkosten doorlopen.

Dat is geen theoretisch bezwaar van buitenstaanders. SEFE Storage beschrijft in zijn eigen toelichting hoe hogere zomerprijzen ten opzichte van winterprijzen de prikkel tot vullen verminderen. Het bedrijf biedt daarom onder meer een optieproduct aan: klanten betalen eerst voor het recht om opslag te gebruiken en pas bij gebruik het grootste deel van de kosten. Op 10 september werd 2,7 TWh capaciteit in Rehden via dat product toegewezen. Een verkocht gebruiksrecht is nog geen fysieke gasvoorraad.

Neem een vereenvoudigd rekenvoorbeeld met aankoop tegen €50 per MWh en €5 per MWh aan opslag, financiering en overige kosten samen. Bij verkoop voor €55 resteert €55 min €50 min €5, dus nul euro per MWh. Bij €52 ontstaat €3 verlies. Deze bedragen zijn aannames, geen actuele termijnkoersen of contractvoorwaarden van SEFE. Ze laten zien waarom een hoog prijsniveau op zichzelf geen reden is om meer voorraad aan te houden.

Wie de winterverkoopprijs vooraf vastlegt, beperkt het prijsrisico maar accepteert ook de beschikbare marge. Wie ongedekt inkoopt, kan aan een koude winter verdienen en bij ontspanning verliezen. Een opdracht van de aandeelhouder verandert die rekensom niet. Zij kan wel veranderen welk risico het staatsbedrijf bereid is te dragen en hoeveel belang het aan leveringszekerheid toekent.

Vierhonderd miljoen inkopen is geen vierhonderd miljoen verlies

Voor acht TWh tegen de aangenomen €50 per MWh is de bruto aankoopuitgave acht miljoen maal €50, oftewel €400 miljoen. De aangenomen bijkomende €5 per MWh voegt €40 miljoen toe. Er is dan €440 miljoen aan totale kosten voordat het gas wordt verkocht. Bij een opbrengst van €440 miljoen is de netto handelsuitkomst nul. Dat is iets anders dan zeggen dat de maatregel €440 miljoen subsidie kost.

De bedragen zijn nominaal, vóór winstbelasting en zonder een apart model voor btw, afdekkingscontracten of gasverliezen. Het gaat om één opslagcyclus voor winter 2026/2027, niet om een jaarlijks terugkerende raming. Er is ook geen officieel aankoopbudget uit af te leiden. Een inkoper spreidt zijn transacties en kan andere prijzen en kosten realiseren dan in dit voorbeeld. Wel wordt de orde van grootte duidelijk: elke euro per MWh verschil betekent bij acht TWh acht miljoen euro.

De eerste rekening komt bij de koper terecht. Een winstgevende verkoop kan die uitgave terugverdienen. Een verlies kan de financiële ruimte van het staatsbedrijf aantasten en daarmee uiteindelijk de waarde van het publieke bezit. Dat is nog geen bewijs dat huishoudens een nieuwe heffing krijgen. Zonder vastgesteld financieringsbesluit is niet bekend welk deel, als er al verlies ontstaat, door klanten of de begroting wordt gedragen.

Voor een huishouden werkt een prijsverandering bovendien via het eigen contract. In een los rekenvoorbeeld levert €10 per MWh hogere inkoop bij 15.000 kWh gasverbruik per jaar €150 extra jaarkosten vóór belastingen op, als de leverancier alles doorberekent. Dat is gemiddeld €12,50 per maand. Bij de helft doorberekenen wordt het €75 per jaar. Dit is geen voorspelling van de prijswerking van de Duitse aankoop en geen netto energierekening inclusief heffingen.

Nederland deelt de buffer en de concurrentie om aanbod

De Nederlandse en Duitse gasmarkten zijn verbonden via handel en infrastructuur. Extra Duitse vraag kan op korte termijn concurreren om beschikbaar gas. Later kan opgeslagen gas juist de behoefte aan nieuwe aankopen tijdens een krappe winter verminderen. Het teken van het prijseffect hangt dus af van het moment. Een aankoop vandaag en een voorraadonttrekking in januari doen economisch iets anders.

Ook de verdeling over bedrijven is ongelijk. Een gasproducent kan profiteren van extra vraag als hij daadwerkelijk kan leveren. Een handelaar verdient niet vanzelf aan een hoger prijsniveau; zijn resultaat hangt af van de verhouding tussen inkoop, verkoop en afdekking. Voor industrie met weinig mogelijkheden om brandstof te vervangen, is betrouwbare levering extra waardevol. Een onderneming die productie kan verschuiven naar goedkope uren of maanden heeft meer speelruimte.

Huishoudens met een vast contract voelen een groothandelsbeweging niet op hetzelfde moment als klanten met variabele tarieven. Slecht geïsoleerde woningen gebruiken bij gelijk comfort meer gas en zijn daardoor gevoeliger zodra de prijs wel doorwerkt. Lagere inkomens hebben doorgaans minder ruimte om een hogere rekening op te vangen. Een Europese buffer kan dus breed helpen, terwijl de rekening per huishouden sterk verschilt.

Voor beleggers verdient de financiering daarom evenveel aandacht als de hoeveelheid gas. Een extra voorraad kan de continuïteit van afnemers beschermen zonder dat de opslag zelf een hoge winst maakt. Omgekeerd kan een handelaar winst boeken in een schaarse winter waarin industriële klanten juist onder druk staan. Het rendement van één schakel is geen maatstaf voor de gezondheid van de hele economie.

Hoeveel minder verbruik vervangt dezelfde extra voorraad

De omgekeerde vraag is of dezelfde buffer ook via minder vraag kan ontstaan. Stel uitsluitend als rekenvoorbeeld dat het relevante winterverbruik 500 TWh bedraagt. Acht TWh delen door 500 TWh is 1,6 procent. Een verbruiksdaling van die omvang bespaart over de hele winter evenveel energie als de extra voorraad bevat. Bij een wintervolume van 400 TWh is dat 2 procent; bij 600 TWh ongeveer 1,33 procent.

Die vergelijking maakt besparing zichtbaar, maar maakt opslag en besparing niet uitwisselbaar. Een bespaarde eenheid in oktober helpt niet automatisch bij een regionaal leveringsprobleem in februari. Sommige afnemers kunnen eenvoudig hun verbruik beperken; andere moeten daarvoor productie stilleggen. Ook een voorraad kan alleen helpen waar het gas tijdig uit de opslag en door het net kan komen. Energiehoeveelheid en leveringssnelheid zijn twee verschillende grenzen.

De sterkste tegenwerping tegen extra staatsinkoop is dat de overheid gewone commerciële inkoop verdringt. Als bedrijven verwachten dat de staat tekorten aanvult, kunnen zij zelf minder voorraad aanhouden. Dan betaalt het publieke bedrijf voor gas dat anders particulier zou zijn opgeslagen. Daarom moet de uitkomst worden beoordeeld op de extra fysieke voorraad voor het systeem, rekening houdend met wat andere partijen doen, en niet alleen op SEFE's eigen aankopen.

Drie winterscenario’s maken de rekening zichtbaar

Voor deze beslissing is één winter zinvoller dan drie kalenderjaren voorspellen: het gas moet uiterlijk 15 december worden opgeslagen en de waarde hangt vooral af van winter 2026/2027. De peildatum van de berekening is 30 september 2026. Alle drie scenario’s gebruiken acht miljoen MWh, €50 aankoop en €5 bijkomende kosten per MWh. Alleen de latere verkoopprijs verandert. Er zijn geen kansen aan toegekend.

In het basisscenario brengt de winterverkoop €55 per MWh op. De formule acht miljoen maal (€55 min €50 min €5) geeft nul euro resultaat. In het zachte scenario normaliseert de markt en wordt €35 ontvangen. Dezelfde formule geeft €160 miljoen verlies. In het krappe scenario, met aanhoudende verstoringen of sterkere vraag, bedraagt de prijs €90 en ontstaat €280 miljoen winst vóór belasting.

Deze bedragen zijn handelsuitkomsten, geen volledige maatschappelijke kosten en baten. In het krappe scenario kan beschikbaar gas uitval beperken; die vermeden schade is niet meegerekend. In het zachte scenario kan de reserve achteraf overbodig lijken, terwijl het vooraf nemen van voorzorg toch verstandig was. De scenario’s veronderstellen verder dat het hele volume voor dezelfde prijs verkoopbaar is. Transacties, timing en de invloed van die verkoop op de markt ontbreken.

Het oordeel is daarom dat extra opslag verdedigbaar is als verzekering tegen een verstoring, mits zij werkelijk extra beschikbaar gas oplevert tegen uitlegbare kosten. Het bewijs dat dit oordeel zou veranderen, is concreet: minder inkoop door andere partijen, beperkte inzetbaarheid op piekmomenten of een veel hogere totale kostprijs. Positief bewijs bestaat uit aantoonbaar extra wintervoorraad, bruikbare leveringscapaciteit en transparante financiële resultaten. Een opdracht is het begin; de geleverde buffer bepaalt de waarde.

Lees ook waarom verstoringen rond Hormuz doorwerken in Europese energieprijzen en aandelen.

Omslag: Katherina Reiche, archieffoto uit 2013. Foto Laurence Chaperon, via Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 DE. Origineel beeld, zonder inhoudelijke bewerking.